Lê Tuấn Anh

Tốt nghiệp đại học ngành Truyền thông nhưng sau đó mình rẽ nhánh sang làm công việc giáo dục, hướng nghiệp. Mất 4 năm đầu để chuyển đổi đừng 2 chân 2 thuyền làm 2 công việc cùng lúc, sau đó mình mới chuyển hoàn toàn sang mảng hướng nghiệp như bây giờ. Hành trình chuyển từ một lĩnh vực ‘đang hot’ – có thể kiếm nhiều tiền, sang một lĩnh vực ‘không hot bằng’ – kiếm ít tiền hơn là một hành trình đòi hỏi nhiều sự kiên nhẫn, xen lẫn cả những lần ‘GATO’ với bạn bè đang giữ chức vụ địa vị cao trong ngành. Để mình kể lại những bài học mình đã học được trong gần 10 năm qua làm trái ngành ở nhiều công việc khác nhau.

1/ Nghề nghiệp bền vững hơn là nghề nghiệp mình thích, không phải nghề nghiệp ‘hot’ của xã hội

Khi dùng khái niệm nghề nghiệp bền vững, mình đang nói đến những kiểu nghề nghiệp mà một người có thể đi lâu dài 5-10, thậm chí 15-20 năm với công việc đó. Khi gặp những khó khăn trong công việc, người đang làm đúng công việc sẽ tìm cách vượt qua thay vì tìm đến một công việc khác.

Theo những lý thuyết hướng nghiệp, một nghề nghiệp bền vững là nghề hợp với những tiêu chí xuất phát từ ‘gốc rễ’ bên trong mỗi người, đó là Sở thích, Kĩ năng, Tính cách và Giá trị sống. Chiếu theo những tiêu chí này, công việc giáo dục hướng nghiệp là một công việc phù hợp với mình. Mình thích giúp đỡ người khác, có kĩ năng thấu hiểu con người, giảng dạy, có tính cách hoà nhã và theo đuổi giá trị kiến thức – tất cả những tiêu chí này rất hợp làm trong mảng giáo dục hướng nghiệp. Chính vì đây là một công việc bền vững, nên trong thời gian đầu khi chưa kiếm được ra tiền từ công việc này, mình vẫn không nản mà tiếp tục theo đuổi nó.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cần phải có công việc bền vững. Đúng là cả xã hội nếu ai cũng làm đúng nghề mà người đó mê thì thật hoàn hảo. Nhưng xã hội không bao giờ hoàn hảo như vậy. Vì nhiều lý do khác nhau, chúng ta bắt buộc phải làm những công việc mình không thực sự thích ở một thời điểm nào đó – để có tiền theo đuổi những mục tiêu xa hơn. Ví dụ, trong những năm đầu tiên khi ra trường mình vẫn làm công việc truyền thông, để có tiền chi tiêu, sau đó mới dành thời gian rảnh làm công việc hướng nghiệp.

Các bạn đọc thì sao, bạn đã tìm được cho bản thân mình một nghề nghiệp bền vững chưa? Nếu chưa thì lý do là gì – vì bạn chưa hiểu rõ bản thân, hay vì hoàn cảnh cuộc sống khiến bạn chưa có cơ hội làm công việc đó ở thời điểm này? Có giải pháp nào để xử lý những vấn đề đó không?

2/ Những kĩ năng trái ngành vẫn có thể có ích

Chúng ta đang sống trong thời đại có nhiều biến động trong công việc. Cùng một công việc ngành nghề cần có nhiều kĩ năng khác nhau để làm tốt. Ví dụ một người kinh doanh không chỉ cần giỏi bán hàng, mà còn phải biết Marketing để thu hút khách, biết kế toán để quản lý dòng tiền. Một người làm Content cần có kiến thức đa dạng về ngành hàng, nếu biết thiết kế là một lợi thế.

Tuy mình đã chuyển hẳn sang làm công việc giáo dục hướng nghiệp nhưng thực tế mình vẫn đang sử dụng rất nhiều kiến thức học được trong ngành truyền thông. Ví dụ kiến thức viết bài, làm website để xây dựng ra trang blog mà bạn đang đọc đây. Hay kiến thức về xây dựng kế hoạch truyền thông, quản lý khủng hoảng truyền thông để phục vụ khi mình tổ chức các sự kiện hướng nghiệp. Kiến thức ‘pitching’, thuyết phục khách hàng cũng được mình ứng dụng rất nhiều để giảng dạy.

Chính vì vậy nếu bạn học một ngành và ra trường làm một công việc khác, khoan hãy nghĩ rằng nó không liên quan gì cả. Nếu không phải là kĩ năng cứng thì bạn vẫn có thể dùng những kĩ năng mềm trang bị được khi học đại học và ứng dụng trong công việc mới. Hãy thử suy nghĩ xem đó là kĩ năng gì, mình ứng dụng được như thế nào nhé.

3/ Cảm giác peer-pressure, áp lực so sánh đồng trang lứa là chuyện thường gặp khi làm trái ngành

Khi mình quyết định rẽ sang ngành khác, tức là mình đang xác định ‘làm lại từ đầu’, xuất phát từ những vị trí thực tập hoặc học việc. Khi quyết định rẽ sang ngành khác ở tuổi càng lớn, bạn càng dễ gặp cảm giác so sánh, bất an khi nhìn sang thành công của bạn bè trong cùng lĩnh vực đang làm. Việc này là một lẽ tất yếu. Thấy bạn bè đang có ‘thành công’ trong lĩnh vực cũ, trong khi bản thân mình chỉ là một đứa ‘tép riu’ trong lĩnh vực mới, rất dễ để chúng ta cảm thấy sốt ruột và lo lắng không biết lựa chọn đổi ngành của mình có đúng hay không.

Trong thời gian làm công việc hướng nghiệp, mình đôi khi cũng có tâm trạng như vậy khi nhìn hình ảnh bạn bè làm truyền thông. Có những người bạn tốt nghiệp cùng mình, lúc học có khi không giỏi bằng mình, nhưng giờ họ đã là quản lý cấp cao, lương tháng trăm triệu.

Sau khi ngẫm kĩ lại và gặp lại những người bạn kể trên, mình nhận ra rằng mỗi người có một cuộc sống, có những thành công, mối lo lắng và đồng hồ cuộc đời riêng. Thực ra những người bạn thành công kia cũng đang ngưỡng mộ mình dám theo đuổi điều mình thích, đang làm một công việc có ích cho xã hội. Họ cũng có lúc gặp khúc mắc trong công việc, cảm thấy stress và bất an, nhưng họ vẫn phải bám trụ công việc vì vấn đề cơm áo gạo tiền. Vậy là mỗi người có một cuộc đời, chẳng ai được tất cả, được cái này thì phải hi sinh cái kia. Bạn làm công việc nhiều tiền thì trách nhiệm cho công việc phải cao, áp lực nặng nề, bạn làm công việc có nhiều thời gian rảnh thì phải chấp nhận tài chính ít hơn.

4/ Ở mỗi thời điểm, bạn sẽ có những mong cầu khác nhau trong công việc

Chính vì vậy, chưa chắc lời khuyên hay từ người khác đã phù hợp với bạn. Khi mới ra trường, mình đầy đam mê và nhiệt huyết, tiền bạc không quan trọng, chỉ cần được làm đúng thứ mình thích và mình mê là đủ. Ở thời điểm này mình thực dụng hơn, làm thứ mình thích cũng quan trọng, nhưng cũng phải nhận được một mức thu nhập tương xứng. Tại vì ai rồi cũng phải lớn lên, có những thứ cần phải lo nhiều hơn, như gia đình chẳng hạn. Sẽ không có gì sai nếu trước đây bạn từng có những suy nghĩ như thế này, quan điểm như thế này nhưng sau đó vài năm bạn lại thay đổi thành một người hoàn toàn khác. Xã hội thay đổi mỗi ngày, bản thân chúng ta cũng thay đổi mỗi ngày như vậy.

Để chọn được công việc và môi trường làm việc phù hợp, ở mỗi thời điểm bạn cần xác định được rõ mình đang ưu tiên cho cái gì trong công việc. Bạn đang ưu tiên ‘nâng cao kĩ năng, kiến thức’ hay ‘đồng nghiệp và sếp tốt’ hay ‘địa điểm làm việc gần nhà’ hay ‘môi trường quốc tế’ hay ‘mức lương cao’. Từ kinh nghiệm làm hướng nghiệp của mình cho thấy hiếm có nơi nào mà đạt được tất cả mọi điều bạn mong muốn. Đạt được tiêu chí này thì mất tiêu chí kia, nên tốt nhất là hãy chọn công việc đạt được những tiêu chí ưu tiên hàng đầu ở thời điểm hiện tại của bạn.

5/ Nếu bạn không thích ứng và học hỏi, bạn sẽ bị đào thải

Đây là bài học cuối cùng mình học được và muốn chia sẻ đến bạn đọc trong bài viết này. Mình may mắn đến với công việc hướng nghiệp từ sớm, từ thời điểm còn chưa nhiều người làm – nên mình dễ dàng ‘nổi tiếng’ và được nhiều người biết đến. Tuy nhiên bây giờ hướng nghiệp đã là một từ khoá ‘hot trend’, có rất nhiều coach, chuyên gia nhân sự, chuyên gia hướng nghiệp khắp Việt Nam, nhiều người trong số đó là các bạn trẻ hoặc những anh chị quản lý ở các công ty – có profile hoành tráng và giỏi hơn mình rất nhiều. Nếu cứ ở yên một chỗ và tự hào với những gì mình đã làm được, chắc chắn mình sẽ thụt lùi. Vậy mình cần thích ứng với thị trường và học hỏi:

• Học chơi Tiktok, làm nội dung ngắn để có thể truyền tải và tiếp cận đến các bạn trẻ.
• Học bước ra khỏi vùng an toàn của một người hướng nội, sẵn sàng giao tiếp và kết nối nhiều hơn để mở rộng mối quan hệ.
• Học ngoại ngữ và kết nối cùng các chuyên gia quốc tế để nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân.

Việc học không bao giờ có điểm dừng, đó là lý do vì sao chúng ta có câu ‘lifelong learning’. Học từ trường lớp, từ đọc sách, từ những trải nghiệm mỗi ngày trong cuộc sống.

Hi vọng bài viết này truyền cảm hứng cho các bạn làm trái ngành. Chúc các bạn thành công.