Trong bài viết này mình sẽ hướng dẫn các bạn cách xây dựng một kế hoạch nghề nghiệp dài hạn, bắt đầu từ 2025. Dù cho bạn là sinh viên mới năm nhất, mới ra trường hay đã đi làm vài năm, dù bạn có đang vui hay bất mãn với công việc thì đây cũng là lúc phù hợp để suy nghĩ về một kế hoạch nghề nghiệp dài hạn cho bản thân.
Trong thời đại nhiều biến động hiện nay, việc xây ra một kế hoạch chưa chắc đã đảm bảo cho chúng ta đi đúng theo kế hoạch đó, nhưng ít nhất kế hoạch sẽ giúp mình giảm thiểu việc đi sai được hơn. Vậy nhân dịp năm mới (dương lịch bắt đầu và âm lịch sắp tới), mình viết bài này để hướng dẫn bạn đọc các bước nhé.
1/ Xác định con người mình muốn trở thành dài hạn (không phải xác định công việc mình muốn làm)
Khi xây dựng mục tiêu nghề nghiệp dài hạn, bạn có thể đang suy nghĩ đến việc 10-20 năm nữa, hoặc từ giờ đến cuối cuộc đời mình sẽ làm công việc gì, công việc nào mới đúng là đam mê của mình? Tuy nhiên đây là một sai lầm nếu dùng tên một hoặc một vài công việc làm mục tiêu nghề nghiệp dài hạn. Bởi lẽ thị trường nghề nghiệp đang thay đổi rất nhanh, những công việc cũ biến mất hoặc không còn nhiều giá trị, những công việc mới đang xuất hiện.
Ví dụ có những nghề dần dần đang ít đi như nhân viên thu tiền điện nước (dần dần mọi người đã thanh toán online), nhân viên nhập liệu cũng ít dần nhờ AI, nhân viên trực tổng đài tương lai cũng ít dần. Ngược lại, có những nghề mới xuất hiện gần đây như Chuyên gia quản lý mạng xã hội (Social Media Manager), Lập trình viên trí tuệ nhân tạo (AI Developer), Người sáng tạo nội dung số (Content Creator)… Trong tương lai, ai biết công việc mới nào sẽ xuất hiện nữa. Vậy thì tại sao lại phải gắn tương lai nghề nghiệp của bản thân vào một lựa chọn duy nhất, trong khi tương lai có thể có nhiều lựa chọn khác nhau.
Thay vì tập trung vào việc mình sẽ làm công việc gì trong tương lai, hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Mình muốn trở thành người như thế nào?”. Đây là bước quan trọng để xây dựng mục tiêu dài hạn, bởi vì con người bạn muốn trở thành sẽ định hình cách bạn lựa chọn nghề nghiệp, kỹ năng cần phát triển và cách bạn ứng phó với thay đổi trong thị trường lao động.
Ví dụ:
- Người thành đạt về tài chính:
Nếu mục tiêu của bạn là có sự độc lập tài chính hoặc đạt được mức thu nhập cao, bạn sẽ tập trung vào việc xây dựng các kỹ năng liên quan đến đầu tư, quản lý tài chính cá nhân, hoặc phát triển sự nghiệp trong các ngành có tiềm năng thu nhập cao như công nghệ, kinh doanh hoặc tài chính. - Người sống tự do và sáng tạo:
Nếu bạn muốn có một cuộc sống không bị ràng buộc bởi thời gian và địa điểm làm việc, bạn sẽ cần hướng tới những nghề nghiệp mang tính tự do, linh hoạt như sáng tạo nội dung số, freelancer, hay các ngành nghề kinh doanh dựa trên kỹ năng cá nhân. - Người ổn định và cân bằng:
Nếu bạn ưu tiên sự ổn định, an toàn và một cuộc sống cân bằng giữa công việc và gia đình, bạn sẽ cần xây dựng sự nghiệp trong những ngành nghề ít biến động hoặc làm việc trong những tổ chức mang lại phúc lợi tốt và sự an tâm lâu dài. - Người có tầm ảnh hưởng (Leader hoặc Innovator):
Nếu bạn muốn trở thành người dẫn dắt hoặc có đóng góp lớn cho xã hội, bạn cần tập trung vào các kỹ năng lãnh đạo, đổi mới, và xây dựng một tư duy chiến lược để dẫn đầu trong lĩnh vực mà bạn chọn.
2/ Xác định những lĩnh vực phù hợp (và tránh xa những lĩnh vực mình đã thấy sai)
Tiếp nối câu chuyện ở trên về việc không nên đặt mục tiêu nghề nghiệp dựa trên một tên gọi công việc cụ thể, nhưng nếu không có định hướng rõ ràng, chúng ta dễ cảm thấy mơ hồ. Để tránh tình trạng này, bạn có thể bắt đầu bằng cách xác định các nhóm công việc hoặc lĩnh vực mà bản thân cảm thấy phù hợp, đồng thời tránh xa những lĩnh vực mà bạn đã trải nghiệm hoặc nhận ra không thích hợp với mình.
Cách tiếp cận này không chỉ giúp bạn linh hoạt trước những thay đổi trong thị trường lao động, mà còn giúp mở rộng tầm nhìn, tạo nhiều cơ hội nghề nghiệp dựa trên sở thích và khả năng của bản thân.
Ví dụ cách xác định lĩnh vực phù hợp:
1. Dựa trên sở thích và tính cách
- Người thích giao tiếp, làm việc với con người, nhạy cảm và chu đáo:
Phù hợp với các lĩnh vực như giáo dục, tâm lý học, chăm sóc khách hàng, hướng dẫn viên du lịch, tư vấn, hoặc tổ chức sự kiện. Những công việc trong các ngành này thường yêu cầu sự tương tác xã hội cao và khả năng thấu hiểu nhu cầu người khác. - Người thích nghiên cứu, phân tích, và suy nghĩ sâu:
Có thể tìm thấy sự phù hợp trong các lĩnh vực như phân tích dữ liệu, nghiên cứu thị trường, kinh tế học, quản lý chiến lược, hoặc phát triển sản phẩm. Những công việc này yêu cầu khả năng tư duy logic, xử lý thông tin, và đưa ra giải pháp. - Người thích sáng tạo và đổi mới:
Phù hợp với các công việc như thiết kế đồ họa, sáng tạo nội dung số, viết lách, sản xuất phim ảnh, hoặc phát triển ý tưởng kinh doanh. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng nghĩ ra những giải pháp độc đáo.
2. Dựa trên giá trị cá nhân
- Nếu bạn đề cao sự ổn định và cân bằng:
Hãy tìm đến các lĩnh vực ít biến động, có cơ hội làm việc lâu dài, chẳng hạn như giáo dục, y tế, hành chính công, hoặc các ngành nghề kỹ thuật ổn định. - Nếu bạn muốn tự do và linh hoạt:
Những lĩnh vực làm việc tự do hoặc kinh doanh cá nhân như sáng tạo nội dung, freelancer, hoặc khởi nghiệp là sự lựa chọn phù hợp. - Nếu bạn muốn tạo ra ảnh hưởng lớn:
Các công việc trong lĩnh vực lãnh đạo, quản lý, hoặc đổi mới công nghệ sẽ là nơi bạn có thể phát triển vai trò và tác động tích cực đến xã hội.
3. Loại trừ những lĩnh vực không phù hợp
- Nhìn lại trải nghiệm quá khứ và đánh giá những công việc hoặc lĩnh vực mà bạn không thấy thoải mái, không đủ đam mê hoặc cảm giác không hiệu quả khi làm việc.
- Ví dụ: Nếu bạn nhận thấy mình không thích làm việc với các con số phức tạp, hãy cân nhắc tránh xa các ngành nghề như kế toán hoặc tài chính chuyên sâu.
- Việc loại bỏ các lĩnh vực không phù hợp giúp bạn tiết kiệm thời gian, năng lượng, và tập trung hơn vào những gì thực sự mang lại niềm vui và giá trị.
Làm sao để xác định lĩnh vực phù hợp?
- Khám phá sở thích và thế mạnh:
Viết ra những điều bạn thích làm, những hoạt động khiến bạn cảm thấy hứng thú hoặc được khen ngợi. Điều này sẽ giúp bạn nhận ra thế mạnh tự nhiên của mình. - Thử nghiệm và trải nghiệm:
Nếu bạn chưa chắc chắn, hãy thử làm việc hoặc tham gia các dự án ngắn hạn ở nhiều lĩnh vực khác nhau để tìm ra điều phù hợp nhất. - Hỏi ý kiến từ người khác:
Nhờ những người bạn tin tưởng (gia đình, bạn bè, đồng nghiệp) nhận xét về điểm mạnh của bạn và lĩnh vực nào họ nghĩ bạn sẽ làm tốt. - Đánh giá giá trị cá nhân:
Tự hỏi bản thân: Điều gì thực sự quan trọng đối với mình trong cuộc sống và công việc? (Ví dụ: tự do, tiền bạc, ổn định, hay sự công nhận.)
Hướng đến tương lai linh hoạt
Thay vì gò bó bản thân vào một lĩnh vực cố định, hãy nhìn nhận mỗi lĩnh vực như một “nền tảng” để bạn có thể phát triển theo nhiều hướng khác nhau. Với sự thay đổi không ngừng của thị trường, việc xác định nhóm lĩnh vực phù hợp sẽ giúp bạn mở rộng khả năng thích nghi và luôn sẵn sàng nắm bắt cơ hội mới.
3/ Xây dựng kế hoạch hành động theo năm/tháng/tuần
Sau khi xác định rõ con người bạn muốn trở thành và các lĩnh vực phù hợp, bước tiếp theo là xây dựng một kế hoạch hành động cụ thể để biến mục tiêu thành hiện thực. Việc chia nhỏ mục tiêu dài hạn thành các bước nhỏ, rõ ràng theo từng năm, tháng, và tuần giúp bạn theo dõi tiến độ, duy trì động lực, và linh hoạt điều chỉnh khi cần thiết.
Bước 1: Đặt mục tiêu theo năm (Dài hạn)
- Xác định kết quả mong muốn:
Hãy viết ra mục tiêu bạn muốn đạt được trong năm, ví dụ: hoàn thành một khóa học chuyên môn, bắt đầu công việc trong lĩnh vực mới, hoặc tăng thêm thu nhập. - Ưu tiên những mục tiêu quan trọng nhất:
Không nên đặt quá nhiều mục tiêu. Hãy chọn 2-3 mục tiêu lớn mà bạn có thể tập trung hoàn thành. - Ví dụ:
- Hoàn thành chứng chỉ liên quan đến phân tích dữ liệu.
- Bắt đầu viết blog cá nhân để xây dựng thương hiệu cá nhân.
- Tiết kiệm được 100 triệu đồng cho mục tiêu tài chính.
Bước 2: Lập kế hoạch theo tháng (Trung hạn)
- Chia nhỏ mục tiêu năm thành các mốc quan trọng:
Ví dụ, nếu mục tiêu năm là hoàn thành một chứng chỉ, bạn có thể đặt mục tiêu tháng đầu tiên là tìm hiểu và đăng ký khóa học. - Phân bổ thời gian cho từng nhiệm vụ:
Mỗi tháng, bạn cần có một số nhiệm vụ cụ thể để tiến gần hơn đến mục tiêu. Đảm bảo các nhiệm vụ này rõ ràng và có thể đo lường được. - Ví dụ:
- Tháng 1: Đọc 2 cuốn sách về quản lý tài chính.
- Tháng 2: Tham gia hội thảo về xu hướng công nghệ AI.
- Tháng 3: Học 5 bài học đầu tiên trong khóa học trực tuyến về phân tích dữ liệu.
Bước 3: Lên kế hoạch tuần (Ngắn hạn)
- Thiết lập danh sách công việc cụ thể:
Mỗi tuần, lập danh sách các nhiệm vụ nhỏ cần hoàn thành để đạt được mục tiêu tháng. Điều này giúp bạn không bị quá tải và dễ dàng tập trung hơn. - Sắp xếp ưu tiên:
Xác định những việc quan trọng nhất cần làm đầu tiên và những việc có thể làm sau. - Ví dụ:
- Tuần 1: Đăng ký khóa học online, hoàn thành bài học đầu tiên.
- Tuần 2: Luyện tập kỹ năng phân tích qua một bài tập thực tế.
- Tuần 3: Tìm hiểu thêm về cách sử dụng phần mềm Tableau.
Bước 4: Theo dõi và đánh giá tiến độ
- Kiểm tra định kỳ:
Mỗi tuần hoặc tháng, hãy dành thời gian nhìn lại những gì bạn đã làm được, điều gì chưa hoàn thành, và lý do. Từ đó, bạn có thể điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp. - Tự thưởng:
Đừng quên khen thưởng bản thân khi hoàn thành những cột mốc quan trọng, để duy trì động lực.
Tóm lại:
Việc xây dựng kế hoạch hành động theo năm/tháng/tuần sẽ giúp bạn tiếp cận mục tiêu một cách có tổ chức và rõ ràng hơn. Mỗi bước nhỏ bạn thực hiện đều là nền tảng để đạt được những thành công lớn hơn trong tương lai. Hãy luôn linh hoạt để điều chỉnh kế hoạch theo thực tế, đồng thời cam kết thực hiện những gì bạn đã đề ra.
Lê Tuấn Anh 