Phát Triển Bản Thân

Sống vững vàng trên mạng xã hội

5 năm đổ về trước khi mình bắt đầu xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội, “personal branding” trên mạng vẫn là một khái niệm khá mới mẻ. Thời điểm đó một người có vài chục nghìn người theo dõi đã là rất “hot”. Trong năm 2021 này, không khó để bắt gặp hàng trăm, hàng nghìn các bạn trẻ đã có hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người theo dõi trên các nền tảng mạng xã hội như Instagram, Tiktok, Facebook.

Bên cạnh những lợi ích không thể chối cãi từ việc chơi mạng xã hội như kết nối với mọi người, giải trí hay kiếm tiền từ thương hiệu cá nhân, mạng xã hội đang mang đến những vấn đề như áp lực đồng đẳng, stress tâm lý, nghiện mua sắm, loạn lời khuyên hay quá nhiều sự tiêu cực.

Ở thời điểm này, chúng ta không thể nào nói không với mạng xã hội nữa. Thay vì cực đoan không sử dụng mạng xã hội, mình viết bài này mong bạn đọc hiểu rõ hơn về môi trường ảo này, làm sao để sống chung cùng nó một cách vững vàng, tận dụng những điều hay và gạt bớt những điều chưa tốt.

5 thực trạng tiêu cực trên mạng xã hội

1/ Áp lực đồng đẳng

Hay còn gọi là sự so sánh bản thân mình với người khác. Bạn cứ thử lướt Tiktok hoặc LinkedIn vài giờ, chuyện này rất có khả năng xảy ra. Trên Tiktok hay Instagram là những trai xinh gái đẹp ngời ngời, da căng bóng, bụng thon gọn, nhà đẹp, chó xinh, nấu ăn ngon. Lên LinkedIn thấy toàn là học bổng, lên chức, thi đỗ chương trình MT, chuyên gia nhân sự, người kinh doanh đạt MDRT… Không có số liệu chính xác, nhưng có lẽ 90% những gì cá nhân chia sẻ là những gì tốt đẹp về người đó. Giữa một rừng những thông tin như trên, nhìn lại bản thân mình, công việc làng nhàng, ngoại hình bình thường, đang ở nhà thuê – không so sánh mới lạ.

Con người có tính so sánh là hoàn toàn bình thường. Ai cũng có tính so sánh. Điều này ở trong gen, chúng ta không bỏ được. Nhưng chúng ta có thể kiểm soát được đối tượng so sánh môi trường tạo sự so sánh. Cụ thể là như thế này:

  • Đối tượng so sánh: khi chúng ta so sánh mình với những người giỏi hơn, điều tất yếu là chúng ta thấy mình kém hơn và dẫn đến sự tự ti. Thay vào đó, mỗi khi quan sát thấy bản thân mình đang bắt đầu so sánh, hãy chuyển đối tượng so sánh vào một trong hai đối tượng đó là (1) chính bản thân mình và (2) người chưa được như mình. Ví dụ, thay vì so công việc của mình chưa có bằng đứa bạn kia, hãy so sánh xem công việc của mình hiện tại có tốt hơn của mình một năm trước không. Ví dụ, cùng tốt nghiệp RMIT, hiện đã có những bạn của mình làm quản lý tập đoàn lớn. Mình chỉ là nhân viên một start-up, nếu so với bạn thì mình còn thua kém. Tuy nhiên so với mình một năm trước, mình có lương cao hơn, mà thời gian rảnh lại nhiều hơn, làm việc có quy trình hơn – vậy là mình tiến bộ đó chứ. Đối tượng thứ hai hãy dùng để so sánh là những người chưa được như mình. Mình dùng từ “chưa được như mình” thay vì từ “chưa bằng mình”. Vì rất nhiều lý do, ngoài kia vẫn có đầy người chưa có được những thứ mà bạn đang cho là bình thường. Lấy ví dụ, bạn đang có một công việc lương chưa cao, nhưng ngoài kia còn nhiều người đang thất nghiệp. Bạn tốt nghiệp đại học thì ngoài kia vẫn có nhiều công nhân chỉ học hết cấp 3. Mỗi ngày hãy dành một chút thời gian viết ra 5-10 điều bản thân thấy biết ơn mình đang có.
  • Môi trường tạo sự so sánh: là điều chúng ta có thể kiểm soát được. Nếu cứ lướt mạng xã hội trong vô thức và thấy những thành tích của người khác ‘khoe’ ra, sự so sánh đến và bạn cảm thấy tự ti là điều tất yếu. Tuy nhiên, bạn có thể kiểm soát được môi trường mạng xã hội này. Ví dụ, Tuấn Anh không lướt mạng xã hội trong vô thức. Mình chọn tham gia những hội nhóm, theo dõi những cá nhân chia sẻ những điều tích cực. Mình ít lướt newfeed, thay vào đó dành thời gian để sáng tạo nội dung nhiều hơn. Khi nào cần thăm hỏi ai, mình mở trực tiếp profile của người đó chứ không lướt newfeed.

2/ Stress tâm lý

Việc này đến từ việc bạn đặt cảm xúc của bạn vào số “Like”, “Comment”, “Share” trên nền tảng mạng xã hội. Đặc biệt thường gặp ở những bạn có sự nổi tiếng nhất định, vài chục hay vài trăm ngàn người theo dõi. Khi bạn đăng điều gì đó được nhiều lượt tiếp cận, nhiều người xem, bạn vui. Khi những người xem đó quay sang chửi bạn vì lý do gì đó, bạn buồn. Đến khi lượng chửi tăng lên đột biến, bạn khủng hoảng tâm lý.

Khi nào bạn còn đang vui và ngóng chờ số “Like”, bạn không thể hết buồn nếu có người khác chửi bạn trên mạng xã hội. Khi nào bạn không còn đặt cảm xúc của mình vào những tương tác trên mạng xã hội nữa, lúc đó bạn sẽ trở thành một người vững vàng trên mạng. Bạn vẫn viết, vẫn sáng tạo nội dung, người ta vẫn chửi, nhưng lúc đó bạn không còn bị ảnh hưởng nữa.

Trên thế giới có 3 kiểu người, người thích bạn, người ghét bạn và người không biết bạn là ai. Thay vì dành thời gian đôi co với những người chửi mình (mà chẳng giải quyết được gì), hãy dành thời gian đó sáng tạo những nội dung dành cho những người đã thích bạn sẵn, và sáng tạo thêm những nội dung để những người không biết bạn là ai có thể biết bạn.

Bạn cũng cần học cách phân biệt được đâu là một cá nhân mình đáng dành thời gian trên mạng xã hội. Khi bạn đăng một thông tin hay quan điểm lên mạng, việc người khác vào bình luận là lẽ tất yếu. Có những người có chuyên môn cao trong lĩnh vực bạn nói đến, bình luận lịch sự, không công kích cá nhân – đó là người bạn nên dành thời gian. Có những tài khoản còn chẳng có avatar, chẳng có tên thật, chuyên môn không hề có trong lĩnh vực đó, việc bạn dành thời gian cố giải thích với họ không có ích lợi gì cả. Vừa tốn thời gian, vừa bực mình.

Bạn không thể kiểm soát được cách người khác hành xử như thế nào. Bạn có thể tắt bình luận trên mạng xã hội để không thấy những điều tiêu cực, nhưng điều đó đồng nghĩa với việc bạn bị giảm tương tác. Nếu bạn mở bình luận, hãy chấp nhận việc sẽ thấy những điều tiêu cực. Đừng thích sự tích cực hay khó chịu với sự tiêu cực. Cứ coi mỗi bình luận đều hay, đều thú vị, đáng để học hỏi – nhưng bạn vẫn cứ kiên định với điều mình đang làm. Miễn bản thân mình thấy đúng, không làm hại đến ai, không vi phạm pháp luật, cứ thế làm thôi.

3/ Mua sắm nhiều

Chúng ta đang sống trong thời đại của “dữ liệu”. Mọi hành vi của bạn trên mạng, từ việc bình luận ở đâu, vào xem trang nào bao nhiêu giây đều được ghi lại. Các nhà kinh doanh sử dụng những dữ liệu này để bán cho bạn món hàng bạn cần vào đúng thời điểm bạn muốn. Vậy nên đừng ngạc nhiên về việc, ơ sao món hàng này xuất hiện đúng lúc mình cần thế nhỉ. Đơn giản là bạn đang bị quảng cáo thôi.

Mỗi khi bạn lướt mạng xã hội là bạn đang bị quảng cáo. Không thể nào bỏ được việc này. Bạn sử dụng mạng xã hội miễn phí tức là bạn chấp nhận việc cung cấp dữ liệu của mình cho bên quảng cáo. Quảng cáo là điều không thể kiểm soát, nhưng mình có thể kiểm soát được việc ra quyết định mua sắm hay không.

Là một người sống tối giản, mình không bao giờ tham gia mua sắm vào các đợt sale 7/7 hay 8/8 hay 9/9. Các đơn vị bán hàng ra rả chuyện rằng đó là “đợt sale lớn nhất” hay “đợt sale duy nhất”, thực tế lớn nhất hay duy nhất đó là một tháng một lần, hay thậm chí một tuần một lần. Mình cũng không lướt mạng các trang website mua sắm để xem có thứ gì hay ho để mua không. Thứ gì cũng sẽ rất hay ho. Mình chỉ mua những thứ mình thực sự cần.

Trong cuộc sống hằng ngày, khi có nhu cầu sử dụng một món đồ nào đó mà chưa có, mình sẽ ghi tên món đồ đó ra danh sách những thứ cần mua – nhưng không mua ngay. Lâu nay mình sống không có nó vẫn ổn, chưa mua ngay bây giờ chắc chắn vẫn không sao. Việc bản thân nảy ham muốn mua một món đồ ngay lúc này, chưa chắc đã vì chúng ta thực sự cần nó, chẳng qua vì chúng ta thích nó quá mà thôi. Mình sẽ để món đồ này ở đó, sau 2-3 tuần quay lại nếu thấy bản thân vẫn thực sự cần vẫn mua.

Mình đặt lịch mua sắm cố định vào một ngày trong tháng hoặc một ngày trong tuần, để tránh việc mỗi ngày mua một món hay hay vô tình thấy được trên mạng.

4/ Loạn lời khuyên

Ai cũng có thể trở thành chuyên gia trên mạng, với một chút kỹ năng tìm kiếm thông tin và xào nấu lại thành kiến thức của mình, ai cũng có thể là một chuyên gia ở một lĩnh vực nào đó.

Mình không có ý nói rằng người nào mới là chuyên gia tốt hay người nào mới là chuyên gia không tốt trong một lĩnh vực. Việc đánh giá chuyên gia tốt xấu khó như việc chọn ra đâu là bát phở ngon nhất vậy. Có người ăn phở 800K trên đỉnh Landmark là ngon nhất, có người ăn phở 30K đầu hẻm đã thấy ngon rồi. Mỗi người mỗi gu, vậy nên không cần phải ngồi phân tích xem ai giỏi hơn ai, ai xịn ai không xịn làm gì.

Người “xịn” nhất là người bạn cảm thấy hợp, học hỏi được từ họ. Ví dụ khi mình viết blog, có nhiều người thích đọc vì mình viết ngắn gọn dễ hiểu, giọng văn vui vẻ. Có người lại không thích vì mình viết không sâu, không có bằng chứng khoa học chứng minh. Không sao cả, mỗi người một sở thích. Mình cũng không thể phục vụ được tất cả mọi người. Miễn sao có một người cảm thấy bài viết này có giá trị, mình đã rất vui.

Khi bạn lên mạng, đừng vội nghe người này nói rằng chuyên gia này tốt, chuyên gia kia không hay. Hãy thử trải nghiệm bằng cách đọc, học, nghe chính người chuyên gia đó chia sẻ. Nhưng hãy để ý kỹ hơn một chút, người đó có thực sự có chuyên môn hay không, hay chỉ “nói hay” thôi. Có những lĩnh vực chỉ cần “nói hay” là đủ, nhưng có những lĩnh vực người chuyên gia thực sự cần chuyên môn hoặc trải nghiệm trong lĩnh vực đó. Bằng cấp không phải là tiêu chí đánh giá một chuyên gia tốt. Một tiến sĩ tâm lý toán học khuyên chuyện yêu đương, có chắc là tốt?

5/ Một không gian tiêu cực

Bạn có thừa nhận với mình rằng, mạng xã hội những ngày này rất rác không? Những nội dung rác, dưới những nội dung rác là những bình luận rác. Khắp nơi nhuốm một màu tiêu cực.

Nhưng bạn có thể thay đổi được việc này. Bạn không thể biến mạng xã hội thành một nơi tích cực hoàn toàn, nhưng bạn có thể thay đổi mạng xã hội của bạn thành một nơi tích cực. Khi bạn thấy một fanpage hay group nào đó quá rác, hãy bỏ follow. Thay vì dành thời gian hóng chuyện drama, từ thiện, hãy dành thời gian học một kỹ năng mới. Thay vì follow những người chỉ biết chỉ trích, hãy follow những người mang lại năng lượng tích cực.

Mạng xã hội có một thuật toán rất hay, bạn càng quan tâm chủ đề nào, bạn sẽ càng được gợi ý chủ đề đó nhiều hơn. Hãy tận dụng vụ này.

Bài viết đến đây đã dài. Cảm ơn bạn đã đọc hết.

Bạn có bình luận hay câu hỏi gì không?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: