Khi đọc cuốn Lược Sử Loài Người (Homo Sapiens) của tác giả Yuval Noah Harari, có một chương mình rất thích nói về việc “cách mạng nông nghiệp là một cú lừa”. Hãy quay lại nhiều ngàn năm về trước, khi các cụ tổ chúng ta còn đang đi săn bắt và hái lượm mỗi ngày. Mỗi ngày trôi qua là mỗi ngày vui, các cụ đi ‘phượt’ từ đồng bằng này qua đồi núi kia để tìm thức ăn, dành cả ngày từ sáng đến chiều đi xuyên rừng để tìm cây và thú (trải nghiệm mà bây giờ với một đứa thành phố như mình muốn được như vậy thì phải tốn tiền). Nói chung, nhờ cuộc sống như vậy, các cụ vận động nhiều nên khỏe, cộng với ăn uống đa dạng chất dinh dưỡng nên cũng khỏe.

Tua nhanh đi vài chục ngàn năm, một ngày nọ những thứ ‘nông nghiệp’ đến với các cụ. Cây ngô, cây lúa, cây bông được các cụ chăm bẵm trồng trọt. Con bò, con heo, con gà được các cụ nuôi để lấy thịt. Bây giờ các cụ không cần đi ‘phượt’ mỗi ngày nữa, sáng chỉ cần ra chuồng heo cạnh nhà để chăm heo hay ra khu ruộng ngoài ngõ để cấy lúa thôi. Nhìn ở một khía cạnh nào đó, có vẻ cuộc sống các cụ đã an nhàn và ấm no hơn.

Thực tế lại không như vậy (theo lời tác giả trong cuốn sách). Ở khía cạnh tốt, đúng là các cụ đã có nhiều đồ ăn hơn, đẻ nhiều hơn – điều này tốt cho số đông, con người nhờ những thứ này dần vượt trội hơn so với những giống loài khác. Tuy nhiên, xét theo khía cạnh cá nhân, có vẻ là các cụ ‘khổ’ hơn. Nhờ lúa gạo bò heo, các cụ ít đi ‘phượt’ hơn, ít ăn đa dạng hơn – thay vào đó thường đi quanh quẩn quanh làng, tiêu thụ tinh bộ nhiều hơn hẳn – sự lười đi và ăn nhiều cơm này của các cụ tạo ra nhiều bệnh hơn. Thêm nữa, vì có lúa gạo nên các cụ tụ tập đông hơn trước đây ở cùng nhau – tạo điều kiện cho các bệnh truyền nhiễm. Lại thêm nữa, vì bây giờ cơm gạo thừa mới, các cụ phải tích trữ, bắt đầu tạo nên phân chia giai cấp xã hội, tối ngày lo bị cướp. Nói chung là khổ hơn hẳn cuộc sống tự do đi khắp núi rừng mà Đen Vâu thường hát.

Đọc hết chương này khiến mình suy nghĩ dữ lắm (mất hẳn năm phút để suy nghĩ), có phải cuộc sống hiện tại của chúng ta trong cuộc “cách mạng công nghệ” cũng đang là một cú lừa không?

1/ Chúng ta đang bị lừa như thế nào?

Thứ nhất, chúng ta bị lừa bởi quảng cáo. Hàng ngày dù muốn hay không, chúng ta cũng bị đập vào mặt vô vàn những quảng cáo. Quảng cáo trên mạng Internet, YouTube, Facebook hay quảng cáo từ các biển quảng cáo ngoài đường, TV màn hình to đùng các ngã tư. Quảng cáo tạo ra những nhu cầu. Quảng cáo nói rằng nếu chưa có cái này cái kia như quảng cáo nói – cuộc đời chúng ta còn “thiếu”, mà đâu ai thích cảm giác mình thiếu.

Ví dụ, quảng cáo nói rằng phải mua một chiếc iPhone đời mới nhất để tiếp cận những công nghệ tân tiến nhất hiện nay. Phải mua bộ quần áo này để theo kịp xu hướng, trend của năm này. Phải đi du lịch đến chỗ này, ăn món kia nếu không thì chúng ta đang bỏ phí tuổi thanh xuân của chúng ta.

Thứ hai, chúng ta bị lừa bởi sự làm việc hiệu quả. Phải thú thật, đã có thời gian mình tiếp tay vào việc lừa này. Mình viết rất nhiều về các ứng dụng trên điện thoại và máy tính giúp chúng ta làm việc hiệu quả hơn. Mình cũng viết nhiều về các phương pháp làm sao để làm được nhiều việc hơn trong cùng một khoảng thời gian, hay làm sao để hiệu quả suốt cả ngày. Mình, và nhiều bài báo khác trên Cafebiz, Facebook hay các trang tương tự, đã góp phần tạo ra một sự ám ảnh rằng: “Nếu tôi không làm việc hiệu quả, nếu tôi không làm chăm chỉ thì tôi là người có lỗi. Tôi bất tài, vô dụng. Tôi không tốt như những bạn bè đang làm việc chăm chỉ kia.” Trong khi bạn bè đang làm việc 8-10 tiếng mỗi ngày, thậm chí overtime buổi tối, chạy sự kiện cuối tuần – tôi cứ chill thì sẽ không tốt – mình đã từng nghĩ vậy.

2/ Thực tế như thế nào – bây giờ mình nghĩ gì? Lối sống tối giản giúp mình như thế nào?

Thực tế khác với những gì chúng ta bị lừa ở trên.

Thứ nhất, thực ra chúng ta không có nhiều nhu cầu đến vậy. Dù bạn là ai, bao nhiêu tuổi, sống ở đâu – để tồn tại được trong xã hội hiện tại thì đầu tiên cũng cần lo đến những nhu cầu cơ bản trước đấy là: cái mặc, chỗ ăn, chỗ ngủ. Một cái gì đó để khoác lên người cho ấm, thức ăn mỗi ngày để duy trì sự sống, một mái nhà để ngủ không bị mưa rơi vào đầu. Đây là ba nhu cầu cấp thiết mà chúng ta cần phải đầu tư trước nhất.

Xã hội hiện nay tạo ra cho chúng ta nhiều nhu cầu khác. Nhu cầu phải mặc sành điệu theo kịp xu thế. Nhu cầu phải ăn ngon, ăn sang ăn chảnh. Nhu cầu nhà phải xinh để yêu nhà yêu bếp. Nhu cầu đi du lịch hàng tháng. Vân vân và mây mây.

Lối sống tối giản đã giúp mình lớn nhất trong việc xác định rõ đâu là nhu cầu thực sự của bản thân, đâu là nhu cầu do quảng cáo tạo nên và mình đặt sự ưu tiên vào chỗ nào. Ví dụ, cá nhân Tuấn Anh là một người không mua sắm nhiều. Với quần áo, mình chọn những bộ đồ cơ bản có thể mặc nhiều năm. Ở cũng chỉ cần một căn nhà nhỏ xinh vừa đủ. Tuy nhiên mình dành rất nhiều tiền cho việc ăn uống và du lịch. Điểm khác biệt ở đây đó là, mình chủ động và hiểu rõ ăn uống và du lịch là hai điều ưu tiên của mình, hai điều mình thích – chứ không phải do xã hội nói rằng cần phải làm như vậy. Ngoài ra mình cũng hiểu rằng, để có tiền đầu tư cho hai điều này, mình phải cắt giảm một số những điều khác.

Một bài tập nhỏ bạn có thể làm sau khi đọc đoạn này đó là, hãy lấy một tờ giấy và một cây bút – ghi hết ra tất cả những khoản tiền bạn đã chi tiêu trong 1-3 tháng qua, bạn đã tiêu vào những nhu cầu gì? Nếu phải gạch bỏ đi ít nhất 1 nửa trong số những nhu cầu đó, bạn có gạch bỏ được không?

Thứ hai, thực chất là nếu bạn không làm việc chăm chỉ thì bạn cũng không có lỗi gì cả. Nếu bạn làm việc chăm chỉ 10-12 tiếng mỗi ngày, dành nhiều thời gian và suy nghĩ cho những việc công ty, bạn sẽ nhận được rất nhiều thứ như tiền tài, danh tiếng, sự công nhận, cảm giác thỏa mãn. Ngược lại, bạn có thể thiếu đi thời gian cho những thú vui cá nhân, những trải nghiệm cùng bạn bè và gia đình, hay cho sức khỏe.

Ở chiều ngược lại, nếu bạn chỉ thích làm việc 4 tiếng mỗi ngày thôi, thời gian còn lại để chơi (giống như mình) thì bạn có thể nhận được những điều ngược lại ở trên, đó là có nhiều thời gian cho người mình yêu thương, có thể có sức khỏe tốt, có niềm vui và sự thỏa mãn do được làm những điều mình thích. Tuy nhiên, bạn cũng phải chấp nhận rằng, có thể bạn không có nhiều tiền, chẳng có danh tiếng, được ít người công nhận.

Chúng ta tham lam, cái gì cũng muốn có – mình cũng từng như thế. Mình từng mong sống một cuộc sống an nhàn, làm ít chơi nhiều – nhưng vẫn được học bổng du học nước ngoài, được vào danh sách 30 người trẻ của Forbes. Sau khi va đập với đời, mình hiểu rằng những thành tựu như học bổng hay sự công nhận kia cần một sự đánh đổi về thời gian, công sức bạn bỏ ra cho những việc bạn đang làm. Đó là mồ hôi, nước mắt, những tháng ngày làm việc vất vả để đạt được những điều đó. Mình thì ham chơi, thích sống cho hiện tại, thích tận hưởng những điều ngay bây giờ – nên mình không làm được những điều trên.

Hiểu ra việc này, mình không còn so sánh bản thân mình và không thấy có lỗi nữa. Mình không đánh giá rằng “cuộc sống chill” hay “làm việc chăm chỉ” cái nào là đúng cái nào là sai – đó chỉ đơn giản là sự lựa chọn của mỗi người. Trái hay phải, bạn chọn một bên và hiểu rõ những lợi và hại của mỗi bên. Bạn chọn ở giữa cũng được, nó cũng có cái lợi và hại riêng của nó.

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây, Tuấn Anh rất biết ơn vì dù có rất nhiều nội dung hay ho hơn trên mạng nhưng bạn đã dành hết thời gian đọc bài này. Chúc bạn bình an. Đọc các bài khác của Tuấn Anh tại đây: https://anhtuanle.com/articles

9 Comments

  1. Mình xin phép chia sẽ một số bài viết về Minimalism của bạn trên Fanpage Joe-minimalism để mọi người tham khảo nhé. Mình có dẫn link nguồn bài viết và tên tác giả, đảm bảo bản quyền và nguồn gốc của bài viết. Xin cảm ơn.

    Like

  2. Một vài góp ý nhỏ:
    1. Yuval Noal Harari có cuốn HomoDeus và Sapiens – là 2 cuốn riêng rẽ, không có Homo Sapiens.
    2. Một vài lỗi chính tả nhỏ, không ảnh hưởng tới nội dung bài viết nhưng nên sửa, ví dụ: “tinh bộ” -> tinh bột, “thừa mới” -> thừa mứa…
    Thân.

    Like

  3. Tình cờ đọc được bài viết của anh, hôm nay em cũng nhận được 1 câu hỏi từ người bạn “một người thành công dựa trên tiêu chí nào để đánh giá Mai biết không?”. Em trả lời đó là thời gian bạn ạ! Thời gian tận hưởng và sống 1 cuộc đời ý nghĩa với chính mình và những người mình yêu thương.

    Thời gian này không liên quan đến chức vị, danh vọng, tiền tài… mà là thời gian bạn Sống vui.
    Cảm ơn bài viết dễ thương của anh!

    Like

Bạn có bình luận hay câu hỏi gì không?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.